نویسنده: محمدعلی شاهین
تاریخ ورود تریاک به کشور دقیقا مشخص نیست اما کشت تریاک در دوران قاجاریه گسترش یافت. آشنای با غرب از دورا ن قاجاردرهمه ابعاد زندگی حتی نوع لباس و غذا و اثاثیه منزل و دیگر کالاها تاثیر گذاشت. در نتیجه سال به سال بر میزان واردات کشور افزوده و تولیدات داخلی به تعطیلی کشیده شد . در این شرایط کشت و صدور تریاک رونق گرفت. تجار ایرانی در هنگ کنگ و شانگهای دفاتر خرید و فروش تریاک باز کردند. در سال 1278 هجری شمسی درآمد ایران از محل فروش تریاک حدود یک سوم کل صادرات را تشکیل می داد . در 1297 زراعت خشخاش توسعه یافت و میزان تریاک تولید شده در سال 1302 به 12 هزار تن رسید.
سند 1
توسعه کشت و تجارت تریاک افراد زیادی را هم به لحاظ شغلی و هم مصرف درگیر خود کرد. این افیون چنان در دسترس بود که گاه خشخاش در انواعی ازغذاها مصرف و تریاک برای آرام کردن اطفال و خواباندن آنان به کار می رفت.
دولت رضا شاه در سال 1307 ه ش، به فکر انحصار این تجارت پرسود افتاد و انحصار تریاک را در مجلس قانونی کرد. برخی نمایندگان هم سعی کردند از این قانون برای درمان معتادان و بر چیدن پدیده شوم اعتیاد بهره بگیرند و لذا بندهایی مانند ماده 15 را درآن گنجاندند.
سند 2
ماده 1ـ از تاریخ تصویب این قانون، کلیه معاملات و نگاهداری و انبار کردن و حمل ونقل و صدور تریاک و شیره و چونه، اعم از مصرف داخلی یا خارجی منحصر به دولت است این انحصار موسوم به «انحصار دولتی تریاک» خواهد بود.
ماده 15 ـ دولت مکلف است از تاریخ تصویب این قانون تا ده سال، وسایل ترک استعمال تریاک را در داخله مملکت (طبیب و دوای مجانی) تهیه و در دسترس معتادان قرار دهد و اعتبارات لازمه اجرای این منظور را به مجلس ملی پیشنهاد نماید و مصرف داخلی را از 1308، در هر سال، یک عشر کسر کند تا این که در انقضای مدت مزبوره، استعمال تریاک در غیر موارد طبی، در تمام مملکت متروک و ممنوع گردیده و فروش تریاک در موارد طبی به موجب نسخه طبیب به عمل آید.
سند 3
این قانون، در سهشنبه 26 تیرماه 1307 به تصویب رسید .
کشت تریاک درماربین وسده
اسناد موجود مربوط به مناطق مختلف سده نشان می دهد که در صحاری حاصلخیز ماربین از جمله صحرای اندوان هم تریاک کشت می شده است. فرد متقاضی با پرکردن اظهارنامه نزد موسسه انحصار دولتی تریاک، قصد خود را برای کشت تریاک اعلام می کرد(سند1و2). پس از کشت ،برداشت محصول با نظارت نماینده دولت و کدخدای محل و شاهدان با مشخص کردن وزن دقیق محصول انجام می شد(سند3).
منابع:
اسناد همراه
روزنامه دنیای اقتصاد - شماره 2299 ، 27 بهمن 1389