نقل از کتاب راویان ماربین جلد دوم، نگارش محمدعلی شاهین
مروری برتاریخچه وعظ وعزاداری در سده
راویان: حاج محمد اخوان (1397-1304) شیخ علی صرامی( 1398 )، علی زهتاب متولد 1306، سیدحسین ابطحی (1398-1308) ، محمدعلی شریفیان متولد 1326، سیدمهدی جعفریان متولد 1335
روضه خوانی و عزاداری در سده در کدامیک از مناسبت ها برپا میشده است
روضه خوانی و عزاداری درماه های محرم و صفر از دیر باز رایج و بیشتر در حسینیه ها برگزار میشد. در مناسبت های دیگر مانند شهادت ائمهه اطهار هم در مساجد چنین مراسمی مرسوم بود. در حسینیه های معمولا در دهه اول محرم و اگر بانی داشت در دهه های بعدی مجلس برپا بود. در گذرها نیز روضه خوانی معمول بود و در روزهای تاسوعا وعاشورا واعظ روی چهار پایه ای درگذر مینشست و روضه میخواند. به غیر از این مراسم افراد سرشناس و متمول شهر در منازل خود دهه های روضه معمولا عصرها برپا میکردند. برخی نیز نذر میکردند روضه بگیرند. دریک دوره هم مرسوم بود افرادی که خانه بزرگی میساختند در منزل جدید یک دهه روضه خوانی برپا میکردند.
در سده آن دوران چند تکیه فعال بوده است؟
تقریبا هر محل وآبادی یک تکیه داشته است که البته از نظر قدمت و وسعت یکسان نبوده اند. برخی ازآنها عبارتنداز: تکیه های کوشکباج، گارسله، گاردر و زاغ آباد در ورنوسفادران، تکیه های سرپل، حاج حسن و درب سید در فروشان، تکیه های حاجی و سکه الزر در خوزان ، تکیه جوادالائمه تیرانچی، تکیه امامزاده نجم الدین جوی آباد، تکیه دینان درچه، تکیه اصلی ولاشان
مجالس روضه خوانی در خانه های چه کسانی برگزار میشده است؟
مجالس روضه خوانی بزرگ در منازل افرادی چون دکتر حاج آقا، حاج میرزا باقر عقیلی، خاندان صهری، خاندان سیادت، ابطحی ها، سرمست، حاج قنبرعلی زهتاب برپا میشده و برخی هنوز پا برجاست.
از قدیمیترین این مجالس خانگی به کدام یک میشود اشاره کرد؟
به مجلس روضه خوانی منزل سرتیپ سدهی که گفته میشود خودش با لباس نظامی دم درب می ایستاده است ومنزل ابطحیها و زهتاب و عقیلی.
اصولا قدمت روضه خوانی در سده به چه زمانی برمی گردد؟
شاید بشود گفت به زمان گرایش مردم منطقه به تشییع میرسد.
به غیر از گمانه زنی ها و گفته های شفاهی که پیشینه عزاداریها را در این منطقه بیان میکند آیا اسنادی که سوابق عزاداریها را نشان دهد در دسترس است؟
نگاهی به اسناد موقوفات منطقه نشان میدهد که واقفین در بسیاری از مواقع مایملک خود را وقف عزاداریها نموده اند. از آنجا که تاریخ این موقوفات مشخص است از این طریق میتوان به گذشته برپایی مراسم عزاداریها در سده و آبادیهای ماربین پی برد.
و نمونه هایی از اینگونه موقوفات؟
از سال 1240 خورشیدی تا دهه اول 1300 برخی از این موقوفات در دسترس از قدیم به جدید عبارتند از:
1-محمدقاسم نصرآبادی: یک باب باغ معنب و ملک مجاور به مساحت 4 جریب واقع در نصرآباد ماربین، جهت روضهخوانی و تعزیه، آبان 1240 خورشیدی.
2-علیاکبر ورنوسفادرانی: وقف یک قطعه ملک به مساحت 18 جریب و سهم آب، جهت مخارج روضه خوانی، اسفند 1262 خورشیدی.
3-محمد رحیم ورنوسفادرانی: وقف چند قطعه ملک واقع در محله گاردر و سهم آب، جهت روضه خوانی در مسجد جدیدالبنای کلوله، مهر 1264 خورشیدی
4-نصراله سدهی: وقف 7 قطعه ملک با مساحت های متفاوت به مساحت کل حدود 30 جریب، جهت روضهخوانی و اقامه تعزیه، ارديبهشت 1267.
5-محمد حسن خوزانی: وقف یک قطعه ملک، جهت روضه خوانی درمسجد آخوند ملا محسن، آبان 1279 خورشیدی.
6-محمد حسن رنانی: وقف یک قطعه ملک به مساحت 3 جریب و شش قفیز، جهت برپایی تعزیه، آبان 1280 خورشیدی.
7-محمدعلی خوزانی: وقف یک باب دکان محله شیخآباد، جهت روضه خوانی، فروردين 1284 خورشیدی.
8-فاطمه بنت محمدعلی وقف آب و املاک قریه اندان، جهت، تعزیه، 1290 خورشیدی.
9-شیخ مهدی و ابوالفضل نجفی وقف یک دانگ مشاع از زمینی 350 هکتاری از اراضی هرستان و انبارستان(یکی از بزرگترین موقوفات منطقه)
جهت روضه خوانی حضرت زهرا (س) و تعمیر و بازسازی مدارس علوم دینی، 1308 خورشیدی.
مشهورترین وعاظ سدهی در این دورانها چه کسانی بودند؟
برخی از وعاظ معروف که راویان از آنها نام برده اند عبارتند از: حاج شیخ رمضان واعظ، حاج آقا واعظ (اوحدی)، حاج آقا محدث حاج آقا جمال صهری، حاج شیخ مهدی اشرفی، حاج آقا حسین میردامادی، حاج سید محمدعلی مصطفوی، حیدرعلی صلواتی، حاج آقا رضا امامی، حاج آقا نورالله امامی، حاج آقا مهدی امامی.
و مختصری از مشخصات این وعاظ؟
1-حاج شیخ واعظ ( 1340 -1260ش):
وی ازهم حجره ای های آیت اله سید مهدی درچه ای در نجف و ازمشروطه خواهان و از نمایندگان اولیه مجلس نوبنیاد شورای ملی ازاصفهان بود.اوحدی دراصفهان و کل مناطق ماربین ازجمله سده و حسینیه گاردر ایراد سخن میکرد. وی بعدا به خدمات دولتی مشغول شد.
2-سید سلیمان ابطحی:متوفی 6 مرداد 1323
از وعاظ و ذاكران حضرت اباعبداللّه الحسين عليه السلام بود. وی در سده متولّد شد. او از سادات حسينی واز خاندان کلانتری بوده و نسبش به سيد محمّد ديباج فرزند حضرت امام جعفر صادق ( عليه السلام ) میرسيد. در مسجد حناساب های اصفهان اقامه جماعت میكرد و زندگی زاهدانه خود را از طريق منبر و نماز و روزه استيجاری میگذراند. منبرهای او بيشتر انذار از عذاب الهی و توجه دادن مردم به قيامت بود. در سالهای ممنوعيت روضهخوانی نيز در اقامه عزاداری و ذكر مصائب اهل بيت میكوشيد.
3-میرزارحیم محدث: (1259-1329 خورشیدی)
از قدیمیترین حکیمان کوچه حکیم ها و اولین پزشک سدهی است که موفق به اخذ گواهینامه پزشکی از وزارت معارف شد. وی دارای تحصیلات علوم دینی بود و علاوه بر طبابت، به منبر میرفت و وعظ و خطابه میکرد.
گرچه از خاندان ابطحی بود اما ازآنجا که درمنابر خود به نقل احادیث پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) میپرداخت نام خانوادگی «محدث» گرفت.
4-آیت اله سید جمال الدین صهری:(1282-خورشیدی1347)
وی فعال اجتماعی و عمرانی بود ولی وعظ و خطابه برجسته ترین و مشهورترین حوزه فعالیت ایشان بود و چنان در این کار تسلط داشت که از سراسر کشورحتی کشورهای عربی همجوار به سخنرانی و وعظ دعوت میشد. میتوان وی را مشهور ترین واعظ این خطه دانست.
5-حاج آقا حسین میردامادی: (1283-خورشیدی1361)، وی از خاندان سادات میردامادی و از شاگردان معروف مرحوم آیتالله سید محمدباقر درچهای بود. پس ازفوت برادرش تا پایان عمرامام جماعت مسجد الحسین(ع) باولگان را برعهده داشت. وی از فعالان اجتماعی و خیریهای ازجمله در ساخت حسینیه و حمام محل، تجدید بنای مسجد الحسین(ع)، بنای زایشگاه ساعی، راه اندازی قرض الحسنه سید الشهدا(ع) و خیریه ولیعصر(عج) و ساخت حسینیه خمینی شهریها در مشهد مقدس بود.
6-سيد جواد سدهی: (1285 - 1346 شمسی )،
فرزند آيتالله آقاميرزا ابوالقاسم سدهی، از جمله سخنرانان برجسته به شمارمیآمد و صدای خوشی داشت او تأثيری به سزا بر اهل مجلس داشت و كمتر مستمعی بود كه تحت تأثير و نفوذ كلام او قرار نگيرد. از شاگردان آيت الله العظمی بروجردی بود که پس از در گذشت آيتالله، به تهران مهاجرت و تا پايان عمر در آن شهر خطیب مجالس مختلف بود. این وعاظ معروف، پس از وفات با تشييع مجللی به شهرری منتقل و در صحن مطهر حضرت عبدالعظيم مدفون گرديد.
7-سيد محمد ابطحی،مشهور به حاج آقا سدهی
( ۱۲۷۴ -۱۳۴۸خورشیدی)،
در دوران ممنوعیت پوشیدن لباس روحانیت به اجبار لباس روحانیت را از تن درآورد و درسال ۱۳۱۱ش دفتراسناد رسمى داير نمود. در سال ۱۳۲۷ ش مجدداً لباس روحانيت را بر تن كرد وى در روضه دهگى كه در ايام اربعين در منزل خود برگزار مى كرد، به منبر مى رفت .
8-حاج شیخ مهدی اشرفی: (364-1272) واعظ مشهور منطقه سده و ماربین و برجستهترین امام جماعت مسجد آقاعلیاکبر ورنوسفادران مدفون در قبرستان گاردر.وی به تمامی مجالس روضهخوانی محلات مختلف شهر دعوت میشد.او در نیمه اول قرن جاری با سبک و سیاق خود به روضه خوانیمیپرداخت.
9-سیّد محمدعلی مصطفوی: مشهور به گرگابی و چرمی واعظی توانا بود که در نیمه اول قرن جاری درحسینیه های محلات مختلف و روضههای خانگی به منبر میرفت و به موعظه و خطابه و ذکر مصیبت میپرداخت.