نقل از کتاب راویان ماربین جلد سوم، نگارش محمدعلی شاهین
مروری بر تاریخچه عکاسی در سده
راویان: محمدعلی سلطانی اسفریزی، مهدی جعفریان.عمده مطالب از تارنمای اتحادیه عکاسان سده بر داشت شده است.
اشاره: نخستین دستگاههای عکاسی به در خواست محمد شاه قاجار از کشورهای روسیه و انگلیس به دربار ایران وارد شد. دستگاههای در آذر ۱۲۲۱ه.ش نخستین عکسبرداری در ایران را انجام داد. اولین عکسبرداری بر روی صفحه نقره در سال ۱۲۶۰ هجری قمری در تبریز، زمانی که ناصرالدین میرزا ولیعهد بود انجام شد. در سده گرچه عکس هایی از اواخر قاجار و دهه های اولیه قرن 14 وجود دارد ولی به نظر میرسد اولین عکاسی حرفه ای در سده به دهه سوم این قرن مربوط باشد. گفت و شنود پیشرو تلاشی است برای روشن کردن گوشه هایی از تاریخ عکاسی در این دیار.
از چه کسی به عنوان اولین عکاس حرفه ای در سده میتوان نام برد؟
از شخصی به نام حیدر امینی علویجه به عنوان اولین عکاسی حرفه ای در سده نام برده شده است. وی در اوایل دهه 1330 به صورت سیار با دوربین بسیار بزرگ که عملیات ظهور و چاپ در داخل آن انجام میشد، عکاسی میکرد. وی در نزدیکی مراکز اداری و انتظامی شهر مثل اداره ثبت احوال، پاسگاه ژاندارمری، دادگاه و شهربانی درکنار پیاده روها پردهای به دیوار می آویخت و از مشتریان خود عکس می گرفت.
وی مغازهای نداشت؟
این عکاس پس از مدتی مغازه ای اجاره نمود تا دستگاه عکاسی خود را در آن نگهداری کند. ولی در آن دوران از آنجا که برق در سده هنوز توسعه نیافته بود از نور خورشید و فضای باز برای عکاسی بهره می برد.
پیش از این هیچ عکسی از اهالی این شهر گرفته نشده است؟
دوربین عکاسی در اختیار همگان نبود و به تدریج از دربار و خانواده های اشرافی به مکان هایی در شهرهای بزرگ از جمله اصفهان رسید. پیش از آمدن آن به سده افرادی برای گرفتن عکس به اصفهان می رفتند. بنابراین عکس های از پیش از دهه 1330 از اهالی موجود است.
به غیر از فردی که نام برده شد به چه کسانی به عنوان پیشکسوت این حرفه در سده میتوان اشاره کرد؟
آقایان نورالله کریمیان و غلامحسین لطفی(اکبر) از اولین کسانی بودند که عکاسی را نزد اساتید این هنر فرا گرفته و به عنوان شغل آن را انتخاب نمودند. حسینعلی کریمیان نیز یکی دیگر از پیشکسوتان عکاسی شهر بوده است. اکبر لطفی به عنوان خبرنگار عکاس سالها از رویدادهای خبری شهر عکس می گرفته است.
سابقه تاسیس اولین عکاسخانه شهر به چه سالی بر می گردد؟
در سال 1337 عکاسخانه ای با نام زیبا در خیابان امام جنوبی فعلی، شترگلو توسط نورالله کریمیان دایرشد. عکاسی زیبا سه سال بعد یعنی سال 1340 تعطیل و همان زمان عکاسی همایون توسط نورالله و حسینعلی کریمیان درابتدای خیابان ولیعصر فعلی جنب حمام دیباجی راه اندازی شد. مدتی بعد عکاسخانه همایون نیز تعطیل گردید. درهمان سالها یک عکاسی مقابل دبیرستان عماد برای مدتی دایر شد.
در سال 1347 استودیو عکاسی نوربخش توسط نورالله کریمیان تاسیس شد و در سالهای بعد در گوشه و کنار شهر عکاسی های دیگری تاسیس گردید.
به غیر از عکاسی در عکاسخانه ها از اهالی سده، کسی به عکاسی سیار اشتغال داشته است؟
بله آن روزگاران دوربین عکاسی در اختیار همگان نبوده و مردم برای گرفتن عکس های یادگاری به عکاسان سیار متکی بودهاند به همین خاطر چند نفر از اهالی این شهر دوربین به دست شده و بعنوان عکاسان سیار در اماکن تاریخی اصفهان مانند میدان نقش جهان، چهلستون، سی و سه پل، منارجنبان از گردشگران و جهانگردان عکس فوری می گرفتند. آقایان احمد حاجی هاشمی، غلامرضا زمانی و حسین نعمتی از جمله آنها بودند.
این حرفه در سده به مردها اختصاص داشت و یا زنها نیز وارد میدان شده بودند؟
به دلیل اینکه قبل ازانقلاب برای کارهای اداری خانم ها برخلاف میلشان مجبور به گرفتن عکس بی حجاب بودند، آقای نورالله كريميان متصدی عكاسی نوربخش همسر خود خانم محترم مجيدی را آموزش داده بود تا از خانم ها عکس بگیرد. وی را میتوان به عنوان اولين زن عكاس حرفه ای درهمایونشهر دانست.
منبع: پایگاه مجازی اتحاديه عكاسان و فيلمبرداران خميني شهر، eafkh.pardis-cms.ir