نقل از کتاب راویان ماربین جلد سوم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان: علی زهتاب متولد 1306، امیرحسین امینی متولد 1308، خسرو رفیعی متولد 1318، نصرالله امینی متولد 1322 و کرامت الله عمادی متولد 1324.
اشاره: پس از تاسیس بلدیه سده برخی تحولات مانند احداث خیابان، مریضخانه، موتورخانه برق و توسعه نسبی مدارس اتفاق افتاد. اما با تبدیل دهستان ماربین به بخش، ساکنان تغییرات جدیدی را انتظار می کشیدند. در متن پیشرو با استفاده از اسناد و گفته ها، انتظارات و نیازمندی های ساکنین ماربین از سال 1327 تا 1337 مطرح شده است.
بر اساس گفته ها و اسناد عمده ترین نیازمندی های این دوران چه چیزهایی بوده است؟
تکمیل بیمارستان، احداث راه های روستایی، آسفالت خیابان های درونشهر و برونشهر، تاسیس بانک، شهربانی، کلانتری، نصب تلفن، تشکیل دادگاه، توسعه برق و روشنایی خیابانها، تاسیس دبیرستان و تکمیل دوره آن و داشتن نماینده مستقل از بخش ماربین در مجلس شورای ملی.
اسنادی که ابعاد انتظارات و نیازمندی های منطقه را روشن می کند، وجود دارد؟
بله به عناوین تعدادی ازآنها برحسب تاریخ پس از تشکیل بخشداری اشاره میشود:
1-تقاضای اهالی سده ماربین در خصوص بهرهمند شدن از مزایای بخشداری شدن منطقه در سال ۱۳۲۸.
2- تقاضاهای اهالی منطقه در فاصله سالهای ۱۳۳۴ـ۱۳۳۸ مبنی بر تاسیس بانک، شهربانی، کلانتری، نصب تلفن، تشکیل دادگاه و غیره. مجموعه این تقاضاها به ۱۳۷ برگ میرسد و به روشنی دغدغه های اهالی را روشن می سازد.
3- اعزام کارشناسان مختلف بر طبق سندی 53 صفحه ای در سالهای ۱۳۳۴ ـ ۱۳۳۵ برای رسیدگی به مسائل گوناگون بخشداری ماربین مانند مسایل عمرانی، مبارزه با بیماری مالاریا و حفظ بهداشت و ساخت حمام.
4- شکایت اهالی سده به استانداری اصفهان در خصوص رسیدگی به وضعیت قنات و برای حفظ قنات ها.
5-در آن دوران انجمن عمران بخش ماربین تشکیل می شد تا مسایل مختلف بخش را شناسایی و پیگیری کند یکی از راه های مشخص شدن کمبودهای آن دوران مراجعه به صورتجلسات این انجمن است. مثلا در سال ۱۳۳۶ مکاتبات و صورت جلسات انجمن عمران بخشداری ماربین در رابطه با راه سازی روستایی و شهری بوده است
بنابراین در بخش ماربین و مرکز آن سده کمبودهای زیادی وجود داشته است که در این دهه، طرح و پیگیری می شد. برای اطلاع از سرنوشت آنها بهتر نیست یکی یکی به آنها پرداخته شود؟
بله همینطور است در گفتگوهای دیگر به بعضی از آنها مانند توسعه آموزش و پرورش، تاسیس دبیرستان و حمل و نقل به طور جداگانه پرداخته شده و به برخی دیگر در این مطلب اشاره می شود.
یکی از درخواست ها تاسیس بانک در سده بوده است. سابقه این درخواست و تحقق آن به چه زمانی میرسد؟
سابقه در خواست تاسیس شعبه بانک ملی در اصفهان به سال 1307 بر میگردد1 اما کسبه سده در سال 1320 درخواست تاسیس شعبه بانک ملی را به مسوولان استانی میدهند، ولی شعبه بانک ملی در این شهر در سال 1338 در مغازه ای استیجاری در خیابان ورنوسفادران دایر میشود 2
توسعه کارخانه برق و نصب تیرهای سیمانی در همین دهه محقق می شود؟
بله کارخانه برقی از آلمان خریداری و به کارخانه قبلی افزوده میشود و تیرهای سیمانی در دهه 1330 در چهار خیابان شهر نصب می گردد.
خواسته دیگر تشکیل دادگاه بود، مردم کی به این خواسته خود رسیدند؟
در حدود سال 1338 دادگاه بخش تشکیل و فردی به نام محسن نقوی به ریاست آن انتخاب شد.3
در بین تقاضاها، نصب تلفن هم مطرح بود اصولا سابقه تلفن در منطقه و وضعیت آن در دهه 1330 چگونه بوده است؟
سابقه دایر شدن خط تلفن در سده به سال 1313 میرسد4 ولی در دسترس عموم نبوده و تا سالیان درازی چند خط تلفن در تلفنخانه ابتدا منحصر به ارتباط با ادارات بود. در اواخر دهه 1340 تلفنخانه توسعه و سپس در اواسط دهه 1350 تلفن پس از گذشت 40 سال از دایر شدن اولین خط تلفن در درمحکمه سده به خانه های تعدادی از همایونشهری ها راه یافت.
از گزارشات شورای عمران بخش چنین استنباط میشود که یکی از دغدغه های آن زمان احداث راه های روستایی بود، همینطوراست؟
بله بخش ماربین دارای حدود 60 آبادی بود که این آبادی ها راه ارتباطی مناسبی به مرکز بخش یعنی سده نداشتند . حتی اندان که به مرکز بسیار نزدیک بود راه ارتباطی مناسبی نداشت. در این دهه از انتهای خیابان جنوبی سده(امام جنوبی فعلی) راهی به جاده اصفهان به نجف آباد موسوم به جاده آتشگاه وجود داشت و روستاهای کرتمان، هرستان، آدریان به آن متصل شده بودند. در دهه 1340 با احداث جاده کهندژ تعدادی دیگر از آبادی ها راه ارتباطی مناسب پیدا کردند.
در دهه 1320 مریضخانه سده تحت نظارت شهرداری دایر بوده است. این مرکز و خدمات درمانی دچار چه تحولاتی در دهه بعدی شدند؟
امکانات بیمارستان به لحاظ وسایل و نیروهای پزشکی و پزشکان با تحصیلات جدید بیشتر شد.5 برای اولین بار مامای تحصیل کرده برای بیمارستان استخدام گردید. بخشی از بیمارستان به بهداری اجاره و بهداری در همین مرکز دایر گردید. پیش از این اداره صحیه در شهر وجود داشت ولی بهداری در این سالها تاسیس و فردی به نام دکتر سروش به ریاست آن انتخاب شد.6
گفته های راویان نشان میدهد که سالها چهار خیابان درونشهر و جاده برونشهر، خاکی و شوسه بود. شروع آسفالت این مسیرها به چه سالی بر می گردد؟
در سال 1336 استاندار اصفهان به سده سفر و طی مراسمی کلنگ ورزشگاه بزرگ شهر زده و آسفالت خیابانها و جاده آتشگاه شروع شد و به این ترتیب یکی از معضلات دیرینه حل گردید.
دیگر نیازها مانند تاسیس شهربانی، و داشتن نماینده مستقل از بخش ماربین در مجلس شورای ملی در این مدت تحقق پیدا کرد؟
خیر تا سال 1338 گرچه این موضوعات پی گیری میشد ولی این خواسته ها چند سال بعد تحقق یافت .
.....................
1- روزنامه اخگر اصفهان شماره .53.
2- شاهین، محمدعلی، هزارسال خمینی شهر، اصفهان، گفتمان اندیشه، 1396، ص 306.
3- همان ص 51.
4- روزنامه اخگر اصفهان شماره 989
5-سند تهیه وسایل برای بیمارستان جدید التاسیس سده سال ۱۳۲۹ / مرکز اسناد اصفهان / شناسه سند: ۹۷/۳۳۹/۱۲۹۳.
6- سند اجاره زمین بیمارستان سده و تخصیص چند اتاق در آن برای ایجاد بهداری سال ۱۳۲۶ / مرکز اسناد اصفهان / شناسه سند: ۹۷/۳۳۹/۱۲۶۷.