نقل از کتاب راویان ماربین جلد چهارم، نگارش محمدعلی شاهین
راویان: نعمت الله جورکش(در گذشته آذر 1399)، محمدعلی پیمانی( 1398 - 1320)، مرتضی شیرازی(20 مرداد 1399 - 1312)، علی شیرازی، متولد 1329، یداله اقا بابایی متولد سال 1327، ابوطالب طاهری متولد 1328 و مصطفی نجارپور.
اشاره: صندوق های قرض الحسنه از اوایل دهه 1350 در محلات مختلف شهر تشکیل و شروع به فعالیت کردند. این صندوق ها با حمایت خیرخواهان محلی و استقبال مردم برای افتتاح حساب به عنوان یک کار خیر و اسلامی به تدریج گسترش یافتند. قرض الحسنه ها با گذشت زمان صاحب سرمایه و ساختمان و حتی شعبه شدند. در پرسش و پاس خهای تنظیم شده با استفاده از گفته های راویانی که اسامی آنها پیشتر آمد، تاریخ شکل گیری و تحولات قرض الحسنه ها پیگیری می شود. گفتنی است راویان از پیشرانان و کنشگران در تاسیس قرض الحسنه ها در دهه 1350 هستند.
*اولین سوالی که پیش می آید این است که اولین صندوق های قرض الحسنه ای که در محلات مختلف همایونشهر تشکیل شدند، کدام صندوق ها بودند؟
قرض الحسنه های علی بن الحسین (ع)خوزان، حضرت مهدی(عج) فروشان در دوشنبه بازار، حضرت حجت(عج) اندان، سیدالشهدای ورنوسفادران در چهارشنبه بازار، حضرت سجاد(ع) گاردر و مهدی موعود(عج) آدریان از اولین قرض الحسنه های شهر بودند که تشکیل شدند. البته در سطح محدود صندوق هایی در بعضی محلات و مساجد هم فعالیت می کردند.
*در چه سالی صندوق های مذکور فعالیت خود را آغاز کردند؟
این صندوق ها از اوایل دهه 1350 تا قبل از پیروزی انقلاب یکی پس از دیگری بنا نهاده شدند.
* بانیان اولیه این صندوق ها با چه انگیزهای وارد میدان شدند؟
آنطور که از گفته ها و خاطرات و برخی اعلامیه های تشکیل صندوق ها بر می آید، پیشرانان این حرکت برپایه آموزه های دینی قرض دادن به نیازمندان را یک اقدام خدا پسندانه و عمل صالح و در جهت تحقق عمل صالح قرض الحسنه می دانستند و به همین دلیل تعدادی هرچند با مبالغ کم به عنوان یک کار خیر شروع به افتتاح حساب در این صندوق ها نموده و دیگران را هم تشویق به این کار می کردند، حتی خیرین مکان و امکانات در اختیار بانیان قرار می دادند.
*در نقل قول ها، نمونه هایی از ورود خیرین به این عرصه بیان شده است؟
بله و مثلا برای راه اندازی قرض الحسنه حضرت مهدی (عج) خیران محل، مغازهای در دوشنبه بازار اختصاص دادند و یا خیران گاردر زمین در اختیار قرض الحسنه حضرت سجاد(ع) قرار دادند. حتی عده ای از بانیان قرض الحسنه حضرت حجت(عج) اندان به دلیل اینکه اعتبارات کافی نداشتند از قرض الحسنه های اصفهان وام گرفته و بدون دریافت کارمزد به متقاضیان محلی قرض می دادند.
*اساسا فکر احداث قرض الحسنه ها در منطقه چگونه به وجود آمد؟
سابقه تشکیل قرض الحسنه ها در شهرهای بزرگ مثل اصفهان و تهران و تبریز به دهه 1340 بر می گردد. عده ای از اهالی که در شهرهای دیگر درس می خواندند و یا ارتباطی با آن شهرها داشتند با مشاهده آنها به فکر افتادند که نمونه آنرا در شهر خود اجرا کنند.
مثالی می زنید؟
مثلا علی شیرازی یکی از راویان می گوید: در اردبیل سرباز بودم و آنجا با صندوق قرض الحسنه آشنا شدم. به فکر افتادم چرا در شهر ما این صندوق ها ایجاد نشود. طرح را با حاج آقا رضا صهری در میان گذاشتم، او با حجت الاسلام مولوی تماس گرفت و موضوع را طرح کرد و در نهایت با حضور محمدعلی رجایی یکی از اهالی اندآن که در اصفهان در این زمینه فعال بود تشکیل جلسه دادیم تا موضوع پیگیری شود.
*نقش هیئت های مذهبی در تشکیل این صندوق ها چگونه بوده است؟
چند هیئت و محفل مذهبی در دهه 1340 در همایونشهر شکل گرفت، این تشکل های مذهبی نقش اصلی را در تشکیل خیریه ها و صندوق های قرض الحسنه و مبارزات علیه استبداد و دیگر تحولات اجتماعی به عهده داشتند. از جمله آنها هیئت حضرت حجت اندان و هیئت حضرت علی بن حسین (ع) خوزان بود. به همین دلیل تاریخچه محافل مذهبی محلی و خیریه ها و صندوق های قرض الحسنه در دهه 1340 و 1350 با هم مرتبط و در هم تنیده است.