نقل از کتاب راویان ماربین جلد دوم، نگارش محمدعلی شاهین
راوی: سیدحسین ابطحی
ولادت: ( 1398-1308)
نام پدر: مرتضی
تاریخ مصاحبه: سال 1395
پرسشگر: لیلا پیمانی
مکان مصاحبه:خانه مجیر
محورهای گفتگو: دکتر حاج آقا ابطحی
اشاره: دکتر حاج آقا ابطحی حدود 80 سال به طبابت در مناطق مختلف شهر مشغول بود. وی همچنین مدیریت های بهداشتی متعددی داشت و اعتماد مردم را جلب کرده بود. با سید حسن کوچک ترین برادر دکتر حاج آقا به گفتگو پرداختیم تا ناگفته های زندگی این طبیب مردمی و گوشه هایی از تاریخ اجتماعی شهر را روشن سازیم.
در ابتدا بد نیست اطلاعات شناسنامه ای برادرتان را بفرمایید.
مرحوم اخوی اولین فرزند سیدمرتضی طبیب1 و خواهرزاده میرزارحیم2 طبیب، در تاریخ 15 تیرماه 1278 در کوچه حکیم ها متولد شد. من نزدیک به 30 سال از ایشان کوچکتر بودم. خانه پدریمان 5 تا اتاق داشت یکی دست پدر و مادرم بود و من که با آنها زندگی می کردم و بقیه هر کدام دست یکی از برادرهایم بود که با خانواده هایشان در این خانه به سر می بردند.
دکتر حاج آقا از نعمت فرزند محروم بود و تا آخر عمر در کنار همسرش خانم آغا ابطحی که دختر عمویش بود با صلح و صفا زندگی کرد. پدرم بارها از برادرم خواست تجدید فراش کند اما دکتر همیشه یک پاسخ به پدر میداد: خدا یکی یار یکی دل یکی دلدار یکی.
دکتر حاج آقا تا چه زمانی در خانه پدری زندگی می کرد؟
من 12-10 ساله بودم که برادرم دکتر حاج آقا خانه ای به مساحت 1400 متر و مجهز به همه امکانات روز در نزدیکی کوچه حکیم ها ساخت و با همسرش به آنجا نقل مکان کردند. خلوت این خانه که شامل سه اتاق بود و توسط یک در به حیاط اصلی خانه اش راه داشت، محله مراجعه بیماران بود.
برادرتان کجا تحصیلات خود را انجام داده بود؟
کودکی و نوجوانی را در مکتبخانه و مدارس علمیه زادگاه طی کرد و برای ادامه تحصیل راهی مدرسه صدر3 اصفهان شد. در آن مدرسه علاوه بر علوم دینی علم طبابت نیز توسط اساتید بزرگ تدریس میشد. البته او نزد پدر که طبیب بود تجارب و آموخته های زیادی به دست آورده بود.
او از چه سالی به کار طبابت مشغول شد؟
وی از 15 سالگی در کوچه اطبا4 کارش را آغاز کرد و بیش از 20 سال به طبابت در همین محل ادامه داد. از اواخر دهه 1320 در محله سرپل و در خانه شخصی تا اواسط دهه 1370 همچنان با وجود کهولت سن در خدمت مردم بود.
ساعات کار او چگونه بود؟
دکتر حاج آقا با تعهد به کار و تبحر در طبابت در دل مردم جا باز کرده بود و مردم به او مراجعه می کردند لذا شبانه روز پاسخگوی بیماران بود به گونه ای که درب خانه اش کلون نمی شد و از صبح تا شب و شب تا صبح به اصطلاح خودمان درِ خانه اش پیش بود (بسته نمی شد).
به غیر از کوچه اطبا در محله دیگری طبابت می کردند؟
بله خانه ای در بازار ورنوسفادران اجاره کرده بود و علاوه بر طبابت در کوچه اطبا و بعد در خانه شخصی اش، ساعاتی از روز را به مداوای بیماران ورنوسفادران نیز می پرداخت.
مجوز رسمی طبابت هم داشت؟
بله در سال 1308 در امتحانی در تهران شرکت و پس از موفقیت وزارت معارف برای او مجوز طبابت صادر کرد.
اسناد و مدارک نشان میدهد پس از تاسیس بلدیه در سال 1311 یکی از اقدامات آنها مداوای بیماران بوده است دکتر حاج آقا با بلدیه همکاری داشته است؟
بله او به عنوان پزشک بلدیه هم فعال بود.
مدتی بعد از تاسیس بلدیه پس از کش و قوس هایی بیمارستان شهر با عنوان بیمارستان سده راه اندازی شد. ارتباط دکتر حاج آقا با بیمارستان چطور بود؟
پس از راه اندازی مریضخانه در محله خوزان که حالا پس از تغییر و تحولاتی بیمارستان شهید اشرفی فعلی می باشد، دکتر به عنوان اولین رئیس آن برگزیده شد و مدت 15 سال در این سمت باقی ماند. وی هم بیماران را مداوا می کرد و هم مدیریت مرکز را به عهده داشت. در اوایل دهه 1340 جمعیت شیر و خورشید همایونشهر تاسیس شد و ریاست شیر و خورشید نیز به وی واگذار شد. وی همچنین مسئولیت پزشکی قانونی را نیز بر عهده داشت.
بنابراین وی باید در پیشبرد کار زایشگاه شیر و خورشید موثر بوده باشد؟
بله درست است و وی سفری هم همراه با محمدحسین ساعی5 به تهران برای پیگیری افتتاح زایشگاه داشتند.
از نظر ظاهری و پوشش ایشان چه وضعی داشتند؟
بسیار مرتب و تمیز بودند و به لباس و کفشش اهمیت میداد،. کراوات میزد و کلاه شاپوی آلمانی سر می گذاشت اما به جهت ملاحظات شرعی همیشه محاسنش را نگه می داشت. آن زمان ها که ریاست بیمارستان را به عهده داشت از استان برایش پیغام آمده بود که چون نیروی بیمارستان هستی نباید محاسن داشته باشی و دکتر در جواب گفته بود من محاسنم را نمیزنم حتی اگر به قیمت از دست دادن این مسئولیت باشد. مدتی بعد به جهت این پایبندی، از تهران برایش تقدیرنامه آمد.
با مردم و مراجعه کنندگان چگونه رفتار می کرد؟
دکتر با مردم بسیار صمیمانه و با زبان خودشان حرف می زد. مثلا به بیمار می گفت دوباره آبرمی خورده ای؟ و بیمار از اینکه دکتر تشخیص داده چه خورده است شگفت زده می شد و بیش از پیش به او اعتماد می کرد و از آنجا که از خاندان سادات بودند همواره مردم به وی احترام می گذاشتند و به شفای دست او اعتقاد داشتند.
بیماران وی فقط از خود سده بودند؟
خیر از روستاهای اطراف و آبادی های ماربین نیز بیماران به وی مراجعه می کردند.
به غیر از ارتباطات مردمی ایشان آیا با افراد سرشناس سدهی و غیره سدهی ارتباط داشتند؟
بله معتمدین محلی، پزشکان و روحانیون نیز با وی ارتباط تنگاتنگی داشتند و خانه اش همواره پذیرای آنها بود.
افرادی همچون حاج آقا شمس آبادی، حاج آقا نورالله امامی، حاج شیخ محمدجواد جبل عاملی، دکتر میرحامدحسین سیادت، شخصی به نام مجتهدی که تابستانها از اهواز می آمد و همچنین پزشکان مطرح آن زمان اصفهان از جمله، دکتر حکمی، دکتر جلوه، دکتر ریاحی، دکتر نفیسی و... مرتب به خانه اش رفت و آمد می کردند. وقتی پزشکانی مثل دکتر سیادت و دکتر ریاحی میهمانش بودند، بیمارانی را که معالجه شان از دست خودش خارج بود خبر می کرد تا این پزشک ها معاینه و معالجه شان کنند.
چرا وی محبوبیت زیادی نزد مردم داشت و به نیکی از او یاد می کنند؟
تعهد دکتر حاج آقا به پذیرایی از بیماران در هر ساعت از شبانه روز، حاضر شدن بر بالین بیمارانی که قادر به مراجعه به مطب نبودند، خوشرویی و برخورد متواضعانه با بیمار، رعایت حال بیماران تنگدست و در یک کلام مردمی بودن او دلیل این مقبولیت است. وی هیچوقت با بیمار بر سر کم و زیادی حق معاینه اش چانه نمی زد، از بی بضاعت ها پول نمی گرفت و خیلی وقت ها روی نسخه شان می نوشت "قبول است بدهید" و این جمله رمزی بین او و داروخانه دار بود به این معنی که داروی رایگان در اختیار بیمار قرار دهند و هزینه اش را به حساب دکتر حاج آقا بنویسند.
علاوه بر همه اینها برگزاری مراسم روضه در دهه آخر ماه صفر او را بیش از پیش در نگاه مردم بزرگ کرده بود. دکتر حاج آقا در این ده روز در آستانه در خانه می نشست و پیش پای هر کسی که به قصد شرکت در مراسم روضه وارد خانه اش می شد تمام قد می ایستاد. به علاوه وی اهل نیایش و نماز شب بود. به ائمه اطهار (ع) علاقه و ارادت بسیار داشت و خیلی وقتها پیش می آمد که هنگام مسافرت، ساعت ها در جوار امامزاده های بین راه توقف کرده و به دعا و مناجات مشغول می شد.
به مجلس روضه خوانی اشاره کردید شما، معمولا چه کسانی برای روضه خوانی دعوت می شدند؟
برادرم معمولا از حاج شیخ مهدی اشرفی، حاج آقا حسین میردامادی، حاج آقا جمال صهری6 و حاج آقا رییسی از اصفهان برای سخنرانی و روضه خوانی دعوت می کرد.
دکتر حاج آقا ابطحی چند سال عمر کردند و کجا مدفون شدند؟
او در سن 96 سالگی در 14 بهمن 1374 به فاصله دقیقا 20 روز از فوت همسرش چشم از جهان فروبست و در آستانه امامزاده سید ابراهیم درب سید در کنار همسرش در خاک آرمید.
...........................................
1-سیدمرتضی حکیم: (1340 -1250 ش) دارای تحصیلات حوزوی و طب سنتی، پدر دکتر حاج آقا. در تیمچه حاج میرزای کوچه حکیم ها و در بازار ورنوسفادران و دو روز در هفته در محله اندان به مداوای بیماران مشغول بود. سیدمرتضی در سن 90 سالگی فوت کرد و همچون دیگر اعضای خاندان ابطحی در امامزاده سید ابراهیم فروشان به خاک سپرده شد.
2- محدث عبدالرحیم (1329- 1259 ش)، مشهور به میرزارحیم فرزند میرزامحمد، مدفون در امامزاده سید ابراهیم فروشان. دارای تحصیلات حوزوی و طب سنتی از مدرسه صدر اصفهان و یکی از قدیمی ترین پزشکان کوچه حکیم ها و اولین حکیم سدهی دارای گواهینامه پزشکی از وزارت معارف صادره در سال 1293 ش. واعظ و منبری.
3-مدرسه صدر بازار یکی از مدارس علمیه اصفهان با سابقه و بنای تاریخی است که به ثبت آثار ملی ایران رسیده است، این مدرسه با اراده و همت محمدحسین خان صدر اصفهانی، صدر اعظم فتحعلی خان قاجار در قطعه زمینی در حدود ۹۰۰۰ متر در اواسط نیمه اول قرن سیزدهم ساخته شده است. قبل از تاسیس دانشکده های پزشکی در این مدرسه طب سنتی هم تدریس می شد.
4-کوچه اطبا: به فصل سوم کتاب نام ها و نشانه های مراجعه شود.
5-ساعی ورنوسفادرانی محمد حسین، متولد دهه 1250 و متوفی اواخر دهه 1340،مدفون در قم، خیر و کارآفرین، بانی ساخت زایشگاه شیر و خورشید ساعی همایونشهر و غسالخانه قبرستان گاردر.